Zakłady produkcyjne regularnie modernizują swoje maszyny, aby poprawić ich wydajność, bezpieczeństwo lub dostosować je do nowych zadań. Każda taka ingerencja rodzi jednak pytanie o status prawny urządzenia – czy wprowadzone zmiany wymagają przeprowadzenia nowej oceny zgodności i nadania oznakowania CE?

Warto na wstępie wyjaśnić podstawową, ale istotną, kwestię terminologiczną. Zgodnie z przepisami unijnymi, w tym Dyrektywą Maszynową 2006/42/WE oraz nowym Rozporządzeniem (UE) 2023/1230, właściwą nazwą jest „oznakowanie CE”, a nie potoczny „znak CE”. Podobnie określenie „certyfikat CE maszyny” nie funkcjonuje w systemie prawnym – dokumentem potwierdzającym zgodność jest deklaracja zgodności WE (a od 2027 roku: deklaracja zgodności UE). 

Kiedy modernizacja maszyn wymaga nowego oznakowania CE?

Do 20 stycznia 2027 roku obowiązuje Dyrektywa Maszynowa 2006/42/WE, która nie zawiera jednoznacznej definicji modernizacji ani kryteriów pozwalających ocenić, czy wprowadzone zmiany wymagają ponownej certyfikacji. Przewodnik do dyrektywy wspomina jedynie o sytuacji, w której „istotne przekształcenie lub przebudowa maszyny używanej” sprawia, że można ją uznać za nową maszynę.

W praktyce oznacza to, że dostosowanie maszyn do norm i ocena wprowadzonych zmian opiera się w dużej mierze na indywidualnej interpretacji. Jeśli modyfikacja została przewidziana przez producenta i ujęta w oryginalnej dokumentacji oraz ocenie ryzyka, pierwotne oznakowanie CE zachowuje ważność. Problem pojawia się przy zmianach nieprzewidzianych – tu granica między „zwykłą” a „głęboką” modernizacją bywa płynna.

Kluczowe jest ustalenie, czy modernizacja ma charakter istotny. Jeśli zmienia przeznaczenie lub funkcjonalność maszyny, konieczne jest przeprowadzenie pełnej procedury oceny zgodności i nadanie oznakowania CE. Brak jednoznacznych kryteriów rozgraniczenia tych sytuacji generuje jednak niepewność prawną.

Istotna modyfikacja według Rozporządzenia (UE) 2023/1230

Sytuacja zmieni się diametralnie 20 stycznia 2027 roku, gdy w życie wejdzie Rozporządzenie (UE) 2023/1230. Dokument ten po raz pierwszy wprowadza prawnie wiążącą definicję „istotnej modyfikacji” wraz z konkretnymi kryteriami kwalifikacji.

Zgodnie z rozporządzeniem, istotna modyfikacja to zmiana maszyny dokonana w sposób fizyczny lub cyfrowy po wprowadzeniu do obrotu, która nie została przewidziana przez producenta i wpływa na bezpieczeństwo poprzez stworzenie nowego zagrożenia lub zwiększenie istniejącego ryzyka. 

Te precyzyjne kryteria pozwolą jednoznacznie ocenić, czy dana modernizacja maszyn kwalifikuje się jako istotna i pociąga za sobą obowiązek ponownej certyfikacji.

Procedura postępowania przy istotnej modyfikacji

Gdy modernizacja zostanie zakwalifikowana jako istotna, osoba lub podmiot dokonujący zmian staje się w świetle prawa producentem zmodyfikowanej maszyny. Wiąże się to z przejęciem pełnej odpowiedzialności prawnej i obowiązkiem przeprowadzenia kompletnej procedury oceny zgodności, obejmującej ocenę ryzyka uwzględniającą wprowadzone zmiany, opracowanie dokumentacji technicznej, przygotowanie instrukcji obsługi, wystawienie deklaracji zgodności UE oraz nadanie oznakowania CE. Instrukcję obsługi oraz deklarację zgodnośći UE należy przechowywać przez przewidywany okres eksploatacji maszyny, jednak nie krócej niż 10 lat od daty wprowadzenia do obrotu.

W przypadku dokonania „istotnej modyfikacji” powinniśmy posiadać dokumentację techniczną wprowadzonych zmian. Trenerzy Akademii Elokon podkreślają, że właściwe dokumentowanie wszystkich działań stanowi podstawę bezpieczeństwa prawnego przedsiębiorstwa.

Maszyny wysokiego ryzyka – rola jednostek notyfikowanych

Nie wszystkie maszyny mogą otrzymać oznakowanie CE na podstawie samodzielnej oceny zgodności przez producenta. Rozporządzenie (UE) 2023/1230 rozszerza katalog maszyn uznawanych za szczególnie niebezpieczne (załącznik I, część A), dla których jest wymagany udział jednostki notyfikowanej.

Jeśli modernizowana maszyna należy do kategorii wysokiego ryzyka, to konieczne będzie zaangażowanie zewnętrznej instytucji uprawnionej do oceny zgodności. Jednostka notyfikowana weryfikuje dokumentację techniczną, przeprowadza badania i wydaje odpowiedni certyfikat. Przedsiębiorstwa planujące modernizację maszyn powinny już teraz nawiązać współpracę z jednostkami notyfikowanymi, aby uniknąć opóźnień po wejściu w życie nowych przepisów.

Jak przygotować się do nadchodzących zmian?

Przygotowanie do nowych wymagań warto rozpocząć już teraz. Pierwszym krokiem powinna być analiza planowanych modernizacji pod kątem ich potencjalnej kwalifikacji jako istotne modyfikacje. Następnie należy opracować wewnętrzne procedury oceny wprowadzanych zmian oraz przeszkolić personel odpowiedzialny za utrzymanie ruchu.

Akademia Elokon oferuje specjalistyczne szkolenia poświęcone Rozporządzeniu (UE) 2023/1230, podczas których eksperci omawiają praktyczne aspekty nowych przepisów, w tym kryteria istotnej modyfikacji i procedury oceny zgodności. O jakości szkoleń świadczą liczne referencje od firm z różnych sektorów przemysłu.

Nowe przepisy to nie tylko obowiązek, lecz także szansa na uporządkowanie procesów i podniesienie standardów bezpieczeństwa w zakładzie. Skontaktuj się z ekspertami Akademii Elokon, aby omówić potrzeby szkoleniowe swojego zespołu i odpowiednio przygotować firmę do zmian wchodzących w życie 20 stycznia 2027 roku.